Higiena, zdrowie i środowisko

Nie ma specyficznych wymagań prawnych pod względem higieny i zdrowia w szkołach. Należy jednak pamiętać, że w pomieszczeniach szkolnych ludzie, a w tym zwłaszcza dzieci, przebywają przez dłuższy czas i warunki higieniczne mają decydujący wpływ na jakość i efektywność procesu nauczania. Dlatego należy zadbać o jakość powietrza w pomieszczeniach i właściwe oświetlenie.

Dotyczy to zwłaszcza klas szkolnych i sal wykładowych. Łazienki i sanitariaty szkolne powinny być tak zaprojektowane, aby z jednej strony zapewnić maksymalną funkcjonalność i odporność na zniszczenie, a z drugiej umożliwiać łatwe i częste sprzątanie. Wszystkie obiekty budowlane muszą być wykonane w taki sposób, aby podczas ich budowy, użytkowania i rozbiórki nie stanowiły w ciągu ich całego cyklu życia zagrożenia dla higieny ani zdrowia pracowników, osób je zajmujących lub sąsiadów. 

Jakość powietrza jest ważnym czynnikiem, istotnie wpływającym na efektywność nauczania i decydującym o warunkach pracy pedagogów. Zużyte lub zanieczyszczone powietrze w klasach może powodować senność i otępienie wśród uczniów lub nadmierne przemęczenie nauczycieli. Zagrożenie wystąpienia tego zjawiska jest szczególnie duże w okresie jesienno-zimowym, kiedy naturalne wietrzenie jest znacznie rzadsze. Dlatego pomieszczenia muszą być wyposażone w systemy wentylacji umożliwiające właściwą wymianę powietrza.

Należy zadbać, żeby stosować materiały o niskich klasach emisji zanieczyszczeń chemicznych, zwłaszcza formaldehydu, który jest środkiem rakotwórczym. W Polsce obowiązuje Zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 12.03.1996, które określa maksymalny dopuszczalny poziom formaldehydu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi (a za takie zostały uznane sale szkolne i przedszkolne) na 50 mikrogramów/m3 powietrza. Wielkość ta jest niejednokrotnie przekraczana (na podstawie badań własnych i PZH), a źródłami emisji formaldehydu w szkołach są najczęściej meble, wykładziny podłogowe, farby i tworzywa sztuczne. Produkty RIGIPS z grupy Activ”Air® skutecznie usuwają formaldehyd i pomagają utrzymać jego stężenie w powietrzu na minimalnym poziomie. 

Również zanieczyszczenia stałe emitowane do atmosfery przez materiały budowlane mogą być problemem. Dlatego dobrze jest, zwłaszcza w pomieszczeniach o wyższych wymaganiach czystości powietrza stosować materiały przebadane pod tym kątem według normy ISO 14644 i posiadające określoną klasę czystości, jedną z dziewięciu. Brak jest wymagań prawnych w tym zakresie. Zwykle materiały o klasach 4 lub 5 ISO mogą być stosowane w pomieszczeniach „higienicznych”, a o klasach o jeden niższych w pomieszczeniach typowych.

Oświetlenie ma duży wpływ na ogólny wygląd i nastrój pomieszczenia. Budynki szkolne tworzą system przestrzeni o różnorodnym przeznaczeniu funkcjonalnym i odmiennych typach użytkowników, ale ich głównym przeznaczeniem jest dydaktyka. Pierwszym zadaniem projektanta oświetlenia jest zdefiniowanie funkcji poszczególnych pomieszczeń a następnie dopasowanie oświetlenia do rodzaju ich relacji z odbiorcą. Światło dzienne ma pozytywny wpływ zarówno na dobre samopoczucie, jak i zdrowie oraz wydajność organizmu. Promienie słoneczne to darmowe oświetlenie, ciepło, które niezbędne są do właściwej nauki, ale też do odpoczynku i „doładowania akumulatorów”. Dzienne światło wpływa na nasze samopoczucie i dostarcza nam doznań pożądanych przez zmysły. Gdy go brakuje, jesteśmy rozdrażnieni i zmęczeni. Z kolei oświetlenie sztuczne w salach szkolnych  powinno przede wszystkim wspomagać proces nauczania, zapewniając właściwą koncentrację, możliwość czytania i pisania. Intensywność i równomierność oświetlenia będą tu miały decydującą rolę.

Istotnym czynnikiem  wpływającym na komfort oświetleniowy jest sposób, w jaki światło jest odbijane i rozpraszane przez duże powierzchnie w pomieszczeniu takie jak ściana, podłoga czy sufit. W celu stworzenia przyjemnego wnętrza sufit powinien być najjaśniejszą powierzchnią w pomieszczeniu. Biały sufit odbija więcej światła niż sufit w ciemniejszym odcieniu. Samo oświetlenie powinno być wolne od oślepiającego blasku i innych drażniących odbić światła. Jeśli zastosujemy materiały o dobrym współczynniku odbicia i rozproszenia światła, zachodzi mniejsze zapotrzebowanie na instalowane oświetlenia sztuczne. W konsekwencji prowadzi to do większej sprawności energetycznej, komfortu miejsca nauki i jednocześnie bardziej ekonomicznej eksploatacji pomieszczeń.

W listopadzie w 2004 roku PKN wydał pełny tekst nowej normy oświetleniowej PN-EN 12464-1:2004: ”Światło i oświetlenie. Oświetlenie miejsc pracy. Część 1: Miejsca pracy we wnętrzach”. Dokument ten zastępuje trzy wcześniejsze akty prawne: PN-84/E-02033; PN-71/E-02034; PN-84/E-02035. Norma nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia właściwego oswietlenia w miejscu pracy i tym samym obowiązek projektowania oświetlenia zgodnie z normą. Dodatkowo Warunki Techniczne określają minimalny stosunek powierzchni okien do podłogi. Dla pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi (sale szkolne i przedszkolne) wynosi on 1:8, a dla pozostałych pomieszczeń (pokoje nauczycielskie, stołówki, sekretariaty) wynosi 1:12.

Norma ta określa wymagania jakościowe i ilościowe dotyczące oświetlenia pomieszczeń i stanowisk pracy znajdujących się wewnątrz budynków jak również podaje kryteria niezbędne przy projektowaniu oświetlenia. Nie określając konkretnych rozwiązań, norma nie ogranicza swobody projektantów w zakresie stosowania różnorodnych technik lub zróżnicowanego sprzętu oświetleniowego. Istotnymi kryteriami które należy uwzględnić przy projektowaniu oświetlenia są: rozkład luminancji, natężenie oświetlenia, olśnienie, oświetlenie kierunkowe, oddawanie i postrzeganie barwy, migotanie oraz względy energetyczne.

Istotnym parametrem decydującym o jakości oświetlenia i bezpieczeństwie pracy jest rozkład luminacji. Luminacja  to miara jaskrawości powierzchni i można ją określić w najprostszy sposób za pomocą jej współczynnika odbicia i natężenia oświetlenia na tej powierzchni.

Dla tego samego poziomu natężenia oświetlenia różnice w luminancji oświetlonych powierzchni wynikają z różnic w odbiciach strumienia świetlnego od powierzchni (wartości współczynnika odbicia). Ogólnie wymaga się możliwie równomiernego rozkładu luminancji w polu widzenia. Można go określić poprzez podanie wartości współczynników odbicia podstawowych płaszczyzn w danym wnętrzu.

Pośrednio można określić rozkład luminancji poprzez podanie wartości współczynników odbicia podstawowych płaszczyzn w danym wnętrzu. Przyjmuje się, że przy spełnieniu wymaganych przez normę wartości natężenia oświetlenia i równomierności oświetlenia w polu zadania i polu bezpośredniego otoczenia oraz przy zachowaniu zalecanych wartości współczynników odbicia we wnętrzu rozkład luminancji będzie równomierny.

 W normie PN-EN 12464-1:2004 podane są zakresy zalecanych współczynników odbicia dla głównych powierzchni we wnętrzach:

  • 0,6 ÷ 0,9 sufit
  • 0,3 ÷ 0,8 ściany
  • 0,2 ÷ 0,6 płaszczyzna robocza
  • 0,1 ÷ 0,5 podłoga

Współczynnik odbicia określa jaki odsetek strumienia świetlnego padającego na określoną powierzchnię zostaje od niej odbity. Powierzchnie jasne posiadają wysoki, a ciemne niski współczynnik odbicia. Im ciemniejsze powierzchnie i wyposażenie pomieszczenia, tym większa ilość światła jest konieczna, aby uzyskać jednakowe natężenie oświetlenia.

Jak wcześniej wspomniano norma nie narzuca bardzo konkretnych rozwiązań i nie ogranicza projektanta pozwalając mu na swobodne modelowanie przestrzeni pomieszczenia. W ofercie RIGIPS znajdują się wykończone fabrycznie produkty (np. płyty sufitowe) o określonych współczynnikach odbicia światła. Zwykle przekraczają one 85%, dokładne dane znajdują się w kartach technicznych i katalogach. Inną grupę stanowią produkty (np. ściany działowe), które dopiero po zamontowaniu, wykończeniu i pomalowaniu uzyskują określone własności w zakresie odbicia światła. Pełna oferta produktów RIGIPS daje wiele możliwości i zapewnia jednocześnie estetykę, bezpieczeństwo i ekonomiczność zastosowanych rozwiązań.

 

Wydzielanie i emisja niebezpiecznych substancji

Wszystkie produkty RIGIPS wytwarzane są z naturalnych surowców: gipsu, papieru, stali. Nie zawierają i nie emitują żadnych toksycznych czy niebezpiecznych substancji, czego dowodem są posiadane Atesty Higieniczne. Produkty gipsowe pomagają utrzymać dobry mikroklimat wnętrz poprzez regulację wilgotności powietrza. Niektóre produkty, jak na przykład Activ’Air mogą nawet oczyszczać powietrze ze szkodliwych substancji. Przykładowo – zastosowanie dźwiękochłonnych płyt sufitowych Gyptone Activ’Air w jednej z klas Zespołu Szkół w Wiązownie pozwoliło zmniejszyć stężenie formaldehydu w trakcie użytkowania z poziomu 60 – 90 µg/m3 do 20 – 30 µg/m3 powietrza.

 

Szczególnie godne polecenia:

  • produkty Activ’Air®: Płyty gipsowo-kartonowe, perforowane płyty sufitowe Rigiton i Gyptone Big oraz płyty do sufitów kasetonowych Gyptone posiadające zdolność oczyszczania powietrza z lotnych związków organicznych, w szczególności redukcji stężenia formaldehydu o 70%
  • sufity podwieszane kasetonowe Gyprex wykonane z płyt gipsowo-kartonowych laminowanych folią PCV, o klasie emisji cząstek stałych ISO 5. Sufity zmywalne, zawierają środek hamujący rozwój grzybów i bakterii.
  • sufity podwieszane kasetonowe Casoprano o wysokim wskaźniku odbicia światła powyżej 85% i klasie emisji cząstek stałych ISO 5.